PRZY WIELU CHOROBACH

  • Przy wielu chorobach zawodowych rzeczywiście można mówić o    wyłącznym lub prawie wyłącznym działaniu szkodliwości pracy, ale przy niektórych chorobach wyłączność ta jest względna, trud­na, a czasem wręcz niemożliwa do ustalenia. Objawy niektórych zatruć zawodowych i niezawodowych mogą być bardzo zbliżone, a nie zawsze uda się sprawę precyzyjnie określić badaniem tok­sykologicznym. Zawodowe uszkodzenie słuchu jest z reguły na­stępstwem działania hałasu przemysłowego, ale i w jakiejś mierze do wystąpienia objawów chorobowych może przyczynić się hałas poza miejscem pracy oraz przebycie pewnych niezawodowych schorzeń.

POMIJANIE PRZEPISÓW

Pomijanie tych przepisów sprowadziłoby rozważania o chorobach zawodowych na błędne tory. Zresztą obok chorób zawodowych o uświęconej tradycji, jak pylica, czy zatrucia — są choroby zawodowe, które przed kilku laty nimi nie były, np. choroba wibracyjna, trwałe uszkodzenie centralnego układu nerwowego lub krwiotwórczego, wywołane mikrofalami itd. Choroby stają się zawodowymi z chwilą uznania ich za takie przepisami obowiązującymi w danym kraju; ale i pierwszy człon definicji choroby zawodowej budzi pewne wątpli­wości. Niektórzy autorzy uważają, że choroba zawodowa musi być wyłącznym następstwem działania szkodliwości pracy.

Z ANALIZY DANYCH

Z analizy danych z roku 1989 wynika, że u mężczyzn najwięk­szy odsetek zgonów na nowotwory złośliwe stanowiły nowotwory złośliwe płuc (34.3%), żołądka (11,7%), gruczołu krokowego (5,0%), odbytnicy (4,2%) i trzustki (4,1%). U kobiet zaś najczęst­szą przyczyną zgonów na nowotwory złośliwe były nowotwory złośliwe sutka (13.4%), żołądka (8.9%), płuc (8.6%) i szyjki mad- cy (8%). Należałoby w tym miejscu podkreślić przyrost zagrożenia no­wotworami złośliwymi, uznanymi za zależne od tytoniu (drogi oddechowe, a zwłaszcza płuca). Wzrost ten jest szczególnie cha­rakterystyczny w populacji mężczyzn, ale zagrożenie nowotwora­mi płuc również u kobiet wykazuje znaczne tempo wzrostu.

NAJWIĘCEJ ZGONÓW

Przedętne dalsze trwanie żyda obrazuje tabela 1 z Rocznika Statystycznego z 1988 r. Tabela 2 z kold obrazuje przyczyny zgonów w Polsce. Wska­zuje ona, iż najwięcej zgonów notuje się z powodu chorób układu krążenia (472.3 na 100.000 ludnośd) oraz nowotworów złośliwych (184.2) W zakresie chorób krążenia liczba zgonów wykazuje od szere­gu lat wzrost. Choroby te i związaną z nimi umieralność łączy się w sposób zdecydowany z niekorzystnymi przejawami cywilizacji —   nerwowowść i trudnośd żyda, pośpiech, niekorzystne warunki pracy.

CEL BADANIA EPIDEMIOLOGICZNEGO

We wszystkich dziedzinach, w których mamy niedostateczne informacje na temat stanu zdrowia populacji na różnych szczeb­lach: zakładu pracy, określonej gałęzi produkcji, na terenie woje­wództwa, kraju, a nawet całych kontynentów — udekamy się do badań epidemiologicznych. Celem badania epidemiologicznego jest uzyskanie, w opardu o    zebrany materiał, szeregu statystycznych zależnośd pomiędzy jednostką chorobową (lub jakimś zjawiskiem biologicznym) i ce­chą lub zespołem cech populacji poszczególnych osób oraz czyn­ników środowiska.

WSPÓŁCZESNA EPIDEMIOLOGIA

Współczesna epidemiologia nawiązuje więc do profilaktyki, łączy się ściśle ze wszystkimi naukami medycznymi, z medycyną kliniczną, higieną i organizacją ochrony zdrowia.W wielu krajach trwają badania nad znalezieniem paramet­rów obrazujących wszechstronnie zachodzące w badanej populacji zjawiska dotyczące zdrowia, bowiem —jak wspomniano — dla prawidłowego programu zdrowotnego i profilaktyki musimy po­siadać dokładną znajomość stanu zdrowia ludnośd, jej warunków żyda i pracy. W opardu o tę znajomość stanie się możliwe zapo­bieganie szkodom biologicznym, jakie ponosi badana populacja.

UZYSKANE DANE

Wskaźnik specyficzny, określający stosunek liczby dni nie­zdolności do pracy z powodu danej jednostki chorobowej do liczby zatrudnionych w danym okresie sprawozdawczym.Uzyskane w ten sposób dane porównuje się z danymi analogi­cznego okresu roku ubiegłego. Dane dotyczące absencji chorobo­wej należy porównać także z danymi o absencji w innych za­kładach pracy tej samej branży w województwie, ewentualnie z danymi ogólnopolskimi. Zarówno na podstawie spontanicznej zgłaszalności pacjentów, jak i badań profilaktycznych pracowników, zatrudnionych na sta­nowiskach szkodliwych i uciążliwych, zebrać można szereg cen­nych spostrzeżeń.

DLA UZYSKANIA DANYCH

Zestawienie zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy pozwala lekarzowi ocenić zgłaszalność pacjentów w placówce służby zdrowia, poziom i strukturę absencji, urazowość i wypad­kowość. Zasadnicze znaczenie ma tutaj podstawowa informacja, a mianowicie liczba dni niezdolności do pracy z powodu choroby, określana wskaźnikiem absencji chorobowej. liczba  dni niezdolności  do pracy x 100 do liczba dni kalendarzowych x liczba zatrudnionych. Dla uzyskania danych charakteryzujących absencję z powodu określonych schorzeń lub grup chorobowych obliczamy:wskaźnik struktury, czyli procentowy udział danej jedno­stki w absencji chorobowej.

NIEZDOLNOŚĆ DO PRACY

Zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy są równocześnie podstawą sprawozdawczości prowadzonej przez zakład pracy, jak również podstawą wypłaty świadczeń z tytułu ubezpieczeń. Przy analizie absencji chorobowej należy rozpatrzyć szereg czynników ogólnych, jak: ocenę środowiska pracy (szkodliwości produkcji mają zasadniczy wpływ na kształtowanie się zdrowot­ności załogi), wiek, płeć, warunki socjalno-bytowe, zatrudnienie inwalidów i przewlekle chorych, wreszcie stan opieki zdrowotnej. Czynniki te mają duży wpływ na absencję chorobową.

WYPADKOWA RÓŻNYCH CZYNNIKÓW

Absenqa chorobowa jest oczywiście wypadkową różnych czyn­ników biologicznych i . ekonomicznych, jednakie wymienione czynniki posiadają również poważny wpływ na kształtowanie się stanu zdrowotnego. Materiałem źródłowym do analizy absencji chorobowej są zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy. Z materiałów tych uzyskuje się informacje o całkowitym czasie nie przepraco­wanym, a więc nie tylko z powodu absencji chorobowej i wypad­kowej, ale tatrie z powodu zwolnień z tytułu opieki, kwarantanny, urlopów macierzyńskich i zwolnień dla matek karmiących oraz innych nieobecności usprawiedliwionych i nie usprawiedliwionych.